परिवार नियोजनका अस्थायी साधन प्रयोगमा पुरुषभन्दा महिला बढी सचेत

हेल्थ टुडे,
बाग्लुङ,३० असारः समय परिर्वतनसंगै समाज पनि परिर्वतन हुँदै गईरहेको छ । नेपाली समाजमा कुनै बेला परिवार नियोजनका साधनहरु बारे पुरुषमासमेत एक किसिमको लाज र संकुचन देखिन्थ्यो । झन् ग्रामिण समाजमा त अस्थायी साधनहरु लुकाउनुपर्ने विषय मानिन्थ्यो । अझै पनि नेपाली ग्रामिण समाज मात्र नभई शहरिया समाजमा पनि परिवार नियोजनका साधन बारे खुलेरै बहस भने हुन सकिरहेको छैन् ।
तर, पछिल्लो समय यो विषय सबै ठाउँमा लागु भएको पाईदैन ।

कतिपय ठाउँहरुमा अझै पुरुषहरु लुकाउनुपर्ने विषयका रुपमा लिन्छन् तर, महिलाहरु भने परिवार नियोजनका अस्थायी साधन बारे खुलेर बहस गर्न थालेको पाइन्छ । यसको उदाहरण हो बाग्लुङ जिल्लाको दुर्गम खुंखानी । यहाँका पुरुष भने बन्ध्याकरण गर्न पनि मान्दैनन्। अस्थायी साधन प्रयोग गर्न र स्वास्थ्य चौकीमा गएर लिन पनि अप्ठ्यारो मान्छन्। पुरुष स्वास्थ्यचौकीसम्म पुग्न अप्ठ्यारो मान्ने भएपछि महिला नै अस्थायी साधनका लागि स्वास्थ्यचौकी पुग्छन्।

जिल्लाको तमानखोला गाउँपालिका–५ को खुंखानीका महिलाहरु अस्थायी साधनको व्यवस्था आँफैले गर्ने गरेका छन् । उनीहरु स्वास्थ्यचौकीमा कन्डम लिन पनि आफै जाने गरेका छन् तर त्यहाँका कतिपय पुरुषहरु भने अझै परिवार नियोजनका साधन लिनको लागि स्वासथ्य चौकी जान लाजको विषय मानछन् । यहाँका पुरुषहरुमा अझै स्थायी बन्ध्याकरण गर्न मान्दैनन् ।

प्रजनन् शिक्षाबारे सामान्य जानकारीसमेत नपाएका खुँखानीका महिला दुई सन्तान मात्रै जन्माउनुपर्छ भन्नेमा सचेत देखिन्छन्। यद्यपी, गरिबी, अशिक्षा, चेतना लगायतका कारण उनीहरु बाध्यताको उल्झनमा परेको देखिएको छ। जसका कारण एकै दम्पतिका थुप्रै सन्तान छन्। अस्थायी साधनको प्रयोग गर्दा कतिपय महिलामा महिनावारी नियमित नहुने, महिनावारी हुँदा धेरै रगत बग्ने, टाउको दुख्ने जस्ता समस्या देखिने गरेको उनीहरु गुनासो गर्छन्।

खुंखानी स्वास्थ्यचौकीको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार हाल २२ जनाले पिल्स, ४१ जनाले डिपो र ५९ जनाले इम्प्लान्ट नियमित प्रयोग गर्दै आएका छन् । पुरुषको तुलनामा महिला नै अस्थायी साधन प्रयोगमा धेरै सचेत पाइएको खुंखानी स्वास्थ्यचौकीले जनाएको छ । कन्डम प्रयोग गर्नेको स्वास्थ्यचौकीले तथ्यांक नराखे पनि यो लिन आउने ९० प्रतिशत महिलाहरु नै रहेको उक्त स्वास्थ्य चौकीमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मी बताउँछन् । दुर्गम गाउँमा प्रशासन र अन्य संघ–संस्थाले आयोजना गर्ने स्वास्थ्य शिविरमा पनि स्थायी बन्ध्याकरण गर्ने र अस्थायी साधनका बारेमा खुलेर सोध्ने महिलाहरु नै अधिक हुन्छन्।