यस्ता लक्षण देखिए टाइफाइड हुनसक्छ 

डा. बाबुराम प्रधान

टाइफाइड जीवाणुका कारणबाट हुने सरुवा रोग हो । यसलाई नेपालीमा विषमज्वर अथवा म्यादेज्वरो पनि भनिन्छ । यो रोग खासगरी फोहोर पानी तथा दूषित वातावरणले गर्दा हुन्छ । टाइफाइडका जीवाणु भएको बिरामीको दिसा, पिसाबबाट दूषित भएको पिउने पानी तथा खानाबाट यो रोग एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्दछ ।

टाइफाइडका कारण

१. मुख्यतया रोगका बिरामीको मलमूत्र, पानी वा खानामा मिसिएर त्यस्तो पानी खाना खाँदा

२. फोहोर तथा बासी सडेगलेको खानेकुरा खाँदा

३. झिँगाको माध्यमबाट

४. फोहोर पानी पिउँदा वा प्रयोग गर्दा

५. फोहोर वातावरणबाट

६. फोहोर हातबाट

यी लक्षण देखिएका टाइफाइड हुन सक्छ

१. लगातार ज्वरो आउनु

२. यो लाग्दा जस्तै शरीर तथा टाउको दुख्नेबाट सुरु भई बिरामी सिकिस्त हुने । यो रोग लागेको बेलामा ज्वरो बढ्दा नाडीको गति कम हुने

३. बान्ता हुने, कब्जियत हुने वा पखाला लाग्ने, नाकबाट रगत आउने

४. पेट दुख्ने वा सुक्खा खोकी लाग्ने

५. कहिलेकाहीँ शरीर कम्पन हुने तथा ज्वरो बढ्दै गएर बर्बराउने तथा बेहोस हुने समेत हुन सक्छ

६. कलेजो र फियो सुन्निन पनि सक्छ

रोकथामका उपाय

१. यो रोगको मुख्य कारण फोहोर वातावरण तथा फोहोर पानी पिउनाले हो । त्यसैले पानी उमालेर, फिल्टर गरेर वा राम्ररी छानेर, क्लोरिन प्रयोग गरेर, सोडिसजस्ता विधि गरी शुद्धकीरण गरेर मात्र पिउने ।

२. बिरामीको दिसा–पिसाब सुरक्षित ढंगले चर्पीमा विसर्जन गर्ने । बिरामीको लुगाफाटा राम्रोसँग धोएर घाममा सुकाएरमात्र प्रयोग गर्ने ।

३. बिरामीको स्याहारसुसार गरेपछि राम्रोसँग साबुनपानीले मिचिमिची हात हुने ।

४. झिंगा भन्केका, बासी सडेगलेका खानेकुरा नखाने, जहिले पनि ताजा र सफा खानेकुरामात्र खाने ।

५. बिरामी सञ्चो भइसकेपछि पनि उसले अरू व्यक्तिलाई रोग सार्न सक्ने भएकाले दिसापिसाब चर्पीमा मात्र गर्ने र व्यक्तिगत सरसफाइमा विशेष ध्यान पु¥याउने ।

६. दिसापिसाब सबैले सधंै चर्पीमा मात्र गर्ने ।

७. दिसा गरिसकेपछि वा बच्चाको दिसा धोएपछि फोहोर छोएपछि साबुनपानीले मिचिमिची हात धुने ।

८. खाना खानु अघि, खाना बनाउनु अघि, खाना खुवाउनु अघि साबुनपानीले मिचिमिची हात हुने

९. घरवरिपरि पानीको मुहान सधंै सफा राख्ने ।

१०. खानेपानीलाई छोपेर राख्ने र भाँडा सधंै सफा र घाममा सुकाएरमात्र प्रयोग गर्ने ।

११. खानाका लागि प्रयोग गर्ने भाँडाकँुडा सफा पानीले धोएर घाममा सुकाएर मात्र प्रयोग गर्ने ।

टाइफाइडको कारणबाट मानिसको अकालमा मृत्यु पनि हुन सक्छ । यो रोग उपचार नगरी आफैं निको हुँदैन । त्यसकारण आफ्नो घरपरिवार, छिमेकमा कसैलाई यो रोग लागेको शंका लागेमा तुरुन्त उपचारका लागि नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा लैजानु पर्दछ ।