ई–सिगरेट र भेपिङ्गको लतबाट युवायुवतीलाई जोगाऔ

पदमराज जोशी,
काठमाडौं, २५ जेठ : पछिल्ला दिनमा चुरोटको बट्टा नै बोकेर हिड्ने व्यक्तिहरुको संख्या कम हुन थालेको छ । चुरोट पिउनेहरु खिल्लीमा ओर्लिएका छन् । सार्वजनिक यातायतका साधनहरुमा धुम्रपान गर्ने विरलै देख्न पाइन्छ । सुर्तीजन्य पदार्थको सेवन गर्नु स्वास्थ्यका लागि हानीकारक छ भन्ने सूचना ९० प्रतिसत भन्दा बढी व्यक्ति समक्ष पुगेको छ । सुर्तीजन्य पदार्थका बट्टाहरुमा स्वास्थ्य चेतावनी युक्त फोटो सहितको सन्देश छापिने गरेको छ । यसले सुर्तीजन्य पदार्थको नियन्त्रण र न्युनिकरणमा ठूलो भूमिका खेलेको छ ।
तर अर्को पाटो पछिल्ला दिनमा विशेष गरि युवायुवतीमा ई–सिगरेट र भेपिङ्ग सेवन गर्ने प्रकृति बढदै जानु पक्कै पनि सकारात्मक कुरा होइन । धुवा आउने चिजमात्र धुम्रपान हो भन्ने मानसिकताका कारण यो अवस्था सिर्जना भइरहेको छ । सुर्तीजन्य पदार्थ नियन्त्रण तथा निगमन ऐन २०६८ ले ई–सिगरेट र भेपिङ्गको सेवनलाई पनि निषेध गरेको छ । तर यसलाई सुर्ती व्यपारीहरु र रेष्टुरा व्यवसायीहरुले ई–सिगरेट र भेपिङ्ग त धुम्रपान नै होइन भन्ने किसिमले व्याख्या गर्दै यसले स्वास्थ्यलाई हानी नगर्ने भन्दै युवायुवतीलाई प्रोत्साहन गरिरहेका छन् । रेस्टुरेन्ट, होटेल, वारहरुले पनि ई–सिगरेट र भेपिङ्गलाई युवायुवती आकर्षित गर्ने माध्यमका रुपमा लिने गरेका हुन्छन । काठमाडौंका धेरे जसो रेष्टुराहरुले यवायवतीको स्वागत नै ई हुक्का वा ई–सिगरेट र भेपिङ्गबाट गर्ने गरेका छन् । ई–सिगरेट र भेपिङ्गको लतमा फसेका युवायुवती मध्ये अधिकांशलाई यसले मानव स्वास्थ्यमा गर्ने हानीका बिषयमा राम्रो ज्ञान छैन । युवायुवतीहरुले यसलाई मनोरन्जनको साधनको रुपमा लिएका हुन्छन । सरकारले धुम्रपान निषेध गर्ने अभियानमा चुरोट, बिडी, खैनी, सुर्तीको कुरा बढी गर्ने र ई–सिगरेट र भेपिङ्गको कुरा बढी नगरेकाले पनि यो अवस्था आएको हुन सक्छ । ई–सिगरेट र भेपिङ्ग पनि स्वास्थ्यका लागि उत्तिकै हानिकारक हो भन्ने कुरा हरेकले बुझ्नु पर्छ र बुझेकाले अरुलाई बुझाउनु पर्छ । चिकित्सकहरुका अनुसार ई–सिगरेट र भेपिङ्गमा हुने सुर्ती, रसायनिक पदार्थ र यसबाट निस्कने धुवाँले फोक्सो, मुख, पिसाबथैली र पेटको क्यान्सर हुने जोखिम बढाउँछ । विज्ञहरुका अनुसार ई–सिगरेट र भेपिङ्ग युवायुवतीको बालबालिकाको मस्तिष्क विकासमा असर गर्दछ । यसका साथै यसको सेवनले रक्तनली तथा मुटु रोग निम्त्याउँछ । श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरूको जोखिम बढ्छ । नेपाल सरकारले ई–सिगरेट र भेपिङ्गको आयात, उत्पादन, बिक्रि वितरण तथा प्रचार प्रसार निषेध गरेकोछ । तर यो कुराले व्यापारीले जानेर पनि नजानेको झै व्यवहार गरिरहेका छन् ।
ई–सिगरेट र भेपिङ्ग सृवन गर्दा धुवा नआउने भएकाले यसले अर्को वयक्तिलाई हानी गर्दैन भन्दै यसको प्रमोसनमा व्यापारी लागेका छन् । विभिन्न फ्लेबरमा उपलब्ध गराएर यसको व्यापार बढाउन व्यापारी लागेका छन् । स्टाबेरी, भेनिला जस्ता विभिन्न फ्लेबरका ई–सिगरेट र भेपिङ्गले युवायुवतीलाई लोभ्याएसँगै उनीहरुको स्वास्थ्यलाई पनि जोखिममा पारिरहेको छ । विकसित देशहरुले ई–सिगरेट र भेपिङ्गको सेवनमा कडाई गरेका छन् । उनीहरुले कानून ने बनाएको यसको उपभोग न्युनिकरण गराएका छन् । तर हाम्रो जस्तो विकासोन्मुख देशहरुमा चुरोटको सट्टा ई–सिगरेट र भेपिङ्गको उपभोग बढी रहेको छ । कतिपय होटेल र रेष्टुराहरुले चुरोट छोड्नस र ई–सिगरेट र भेपिङ्ग रोज्नुस भन्ने किसिमका विज्ञापन बोर्ड पनि लगाएको पाइन्छ । ठमेल, दरबारमार्ग , लाजिम्पाट लगायतका ठाउँमा खोलिएका रेष्टुराहरुमा यस्तो लेखिएका बोर्ड भेटिन्छन । पछिल्ला दिनमा सुर्तीजन्य पदार्थ ऐन आए पछि कुनै पनि सञ्चार माध्यममा सुर्तीजन्य पदार्थको विज्ञापन गर्न पाइदैन । तर यस्ता रेष्टुरा र वारहरुमा चुरोटको सट्टा ई–सिगरेट र भेपिङ्गको लत बसाल्ने किसिमका साइन बोर्ड भेटिन्छन । ऐन कार्यन्वयन गर्ने निकायको पनि अव यसमा आँखा पर्न जरुरी छ । चुरोट वा खैनीको विकल्प ई–सिगरेट र भेपिङ्ग हो भन्दै गलत सूचना प्रवाह भइरहेको पनि पाइन्छ । यो पक्कै पनि सही होइन । चुरोट र खैनीको व्यक्तिको शरीरलाई जति हानी गर्छ ई–सिगरेट र भेपिङ्गको सेवनले त्यो भन्दा बढी हानी गर्छ । फरक यत्तिको ई–सिगरेट र भेपिङ्गकाट धुुवा आएको देखिदैन । यसलाई युवायुवती झुक्याउने हतियार बनाएर व्यापारीहरुले आफ्नो दुनो सोझ्याइरहेका छन् । कानून कार्यन्वयन गर्ने निकायको नजर अब ई–सिगरेट र भेपिङ्गको सेवन गर्ने गराउने रेष्टुरा, बार र होटेलहरुमा पुग्नु आवश्यक छ । ई–सिगरेट र भेपिङ्गका उपभोक्ता भनेका प्यलसटु वा कलेज पढ्ने युवायुवती बढी हुने भएकाले यसका बिषयमा विभिन्न कलेजहरुले पनि आफ्ना विद्यार्थीहरुलाई ई–सिगरेट र भेपिङ्ग सेवनका बेफाइदाका बिषयमा सचेतना बिस्तार गर्नु आवश्यक छ । यसका साथै प्रत्येक आमाबुबा लगायत अभिभावकहरुले पनि आफ्नो छोराछोरीको आनीबानी, जिवनशैली र लवाईखवाईका बिषयमा हेक्का राख्नु पर्छ । खराव लतमा लाग्ने उमेर समूह भनेकै १४ देखि २० बर्षको हो ।
यो उमेरमा युवायुवतीलाई बढी केयर चाहिन्छ । अभिभावकले आफ्नो अभिभाभकत्व देखाउने उमेर पनि यही हो । नेपालमा वर्षेनी ३९ हजार जनाको मृत्यु सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनबाट निम्तिने रोगका कारण हुन्छ । नेपालमा हुने क्यान्सरहरु मध्ये फोक्सोको क्यान्सरको प्रमुख कारण धुम्रपानको सेवन हो । जुनसुनै किसिमको सुतर््ीजन्य पदार्थ भए पनि यसले मानव स्वास्थ्यलाई हानी मात्र गरेको हुन्छ । क्यान्सरको उपचार एकदमै महंगो हुन्छ । एक्सन नेपालले गरेको अध्ययन अनुसार क्यान्सर रोगको उपचारमा एक जनालाई कम्तिमा पनि १० लाख रुपैया खर्च हुने गरेको छ । यसका साथै स्वासप्रस्वासको रोग, मधुमेह, मुटुरोग, मस्तिष्क घात जस्ता कर्यौ रोगहरुको कारक तत्व मानिएको सुर्तीजन्य पदार्थलाई आफ्नो साथी कुनै पनि हालतमा नबनाऔं । सुर्ती उद्योगको प्रभावबाट बालबालिका र युवायुवतीलाई जोगाऔं । किनकी यो उमेर समूह बढी पभावित हुने समूह हो । ई–सिगरेट र भेपिङ्गका बहानामा जिवनलाई रोगको घर नबनाऔं । त्यसैले ई–सिगरेट र भेपिङ्गको सेवनमा न्युनिकरण ल्याउन यसका बिषयमा व्यापक जनचेतना बिस्तार गर्नु पर्छ तर ऐन कार्यन्वयनमा सबैको सहकार्य आवश्यक छ । ई–सिगरेट र भेपिङ्गको सेवनबाट भावी पुस्तालाई जोगाउन सकिए मात्र स्वस्थ्य नेपाल निर्माण गर्न सकिन्छ ।