चिकित्सक संघ, रोटरी क्लव र डब्लूएचओको पहलमा सर्पदंश रोकथाम सम्वन्धी कार्यशाला सम्पन्न

हेल्थ टुडे,
काठमाडौं, ९ जेठ : नेपाल चिकित्सक संघ, रोटरी क्लव अफ काठमाडौँ मिड टाउन, विश्व स्वास्थ्य संगठन लगायतका संस्थाको सहकार्यमा शुक्रबार सर्पदंश रोकथाम सम्वन्धी एक दिने कार्यक्रम राजधानीमा सम्पन्न भएको छ । कार्यक्रममा नेपालमा प्रत्येक वर्ष ४० हजार बढीलाई सर्पले डस्ने गरेको र ३ हजार बढीको ज्यान जाने गरेको तथ्यांक विज्ञहरुले प्रस्तुत गरेका छन । वीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका कार्यबाहक उपकुलपति प्रा. डा. सञ्जीवकुमार शर्माले सर्पदंशको अवस्थाबारेमा प्रस्तुति दिदै नेपालमा प्रत्येक वर्षको सर्पको डसाईमा पर्नेको संख्या ४० हजारभन्दा बढी रहेको र हरेक दिन करीव ११० जनालाई सर्पले डस्ने गरेको अनुसन्धानले देखाएको जानकारी दिए । डा. शर्माका अनुसार वर्षमा मृत्यु हुनेको संख्या ३ हजार र नेपालमा सर्पको डसाईबाट दैनिक औषत ८ जनाको मृत्यु हुने गरेको उनले बताए । नेपाल चिकित्सक संघका अध्यक्ष डा. अनिलविक्रम कार्कीले सर्पदंशबाट बच्ने उपायहरू तथा सचेतना सन्देश सञ्चारमाध्यमबाट फैलाउनुपर्ने बताए । उनले धेरैजसो गरिब र अशिक्षित परिवारका सदस्यलाई तराईमा सर्पले डस्ने गरेको बताए ।चिकित्सक संघका महासचिव डा. सञ्जिव तिवारीले सर्पबाट बच्नका लागि सावधानी अपनाउन सुझाव दिए । उनले घर वरिपरि नियमित सरसफाइ गर्ने, जङ्गल, झाडीमा जाँदा पनि उत्तिकै चनाखो हुने, रातीमा हिड्दा टर्चलाइटको प्रयोग गर्ने, गाउँघरमा लौरो टेकेर हिड्दा सर्पबाट बच्न सकिने बताए ।
रोटरी क्लब अफ काठमाडौं मिड–टाउनका डा. निर्मल रिजालले धेरैजसो गरिब र अशिक्षित परिवारका सदस्यलाई तराईमा सर्पले डस्ने गरेको उल्लेख गर्दै उनीहरूमा सचेतना फैलाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको बताए।
टेकु अस्पतालका निर्देशक डा.युवानिधी बसौलाले वैशाखदेखि साउन महिनासम्म सर्पदंशका बिरामी बढ्ने जानकारी दिए । ‘असार, साउन महिनामा दैनिक २५ जनासम्म उपचारको लागि आउने गरेका छन्,’ डा.बसौला भन्छन्,“अस्पतालमा आउने बिरामी काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर, धादिङ, नुवाकोट र काभ्रेका रहेका छन् ।”
प्राडा शर्माले सर्पदंश धेरैजसो गरिब परिवारकालाई नै हुने गरेको जानकारी दिए । उनले सर्पदंशका बिरामीको मृत्यु भएमा त्यसको आर्थिक भार परिवारलाई पर्ने बताए । डा.शर्माले सर्पदंशले एक चौथाइमा कुनै न कुनै रूपले अङ्गभङ्ग हुने तथा १० प्रतिशतमा मानसिक समस्या निम्तिने गरेको बताए । उहाँले सर्पदंशबारे सचेतना अभाव रहेको भन्दै अझै पनि धामीझाक्रीकहाँ लग्ने गरेको बताए ।
सर्पदंशबारे सचेतनाको अभाव रहेको भन्दै उनले सर्पदंशपछि समयमै उपचार नहुँदा कतिपयको मृत्यु हुने गरेको बताए । गाउँघरमा उपलब्ध धामी, झाँक्री तथा झारमौरो जस्ता जडिबुटीको प्रयोग गर्न लाग्दा अस्पताल पु¥याउन ढिलाइ हुने र मृत्यु हुने गरेको उनको भनाइ छ । उनले सर्पले डस्नेवित्तिकै जति सक्दो चाँडो उपचार केन्द्रमा पु¥याउनुपर्ने सुझाव दिए ।
डा. शर्माका अनुसार नेपालमा विशेष गरी करेत, कोब्रा, हरेउ र गोमन सर्पले टोक्ने गरेको बताए । उहाँले गोमन र करेतले टोकेमा एक घण्टाभित्र उपचार पाएमा बचाउन सकिने बताए । करेत सर्पले टोकेपछि नदुख्ने र घाउ सानो हुने भएकोले कतिपयलाई थाहै नहुने जानकारी दिए । उनले सर्पको विष शरीरमा फैलिएर श्वास फर्न कठिन भएको बेलामा आइसियु, भेन्टिलेटरको सहायता चाहिन्छ,डा.शर्माले अगाडी थपे, “सर्पदंशको उपचार केन्द्रमा आइसियु नहुने हुँदा बिरामीको मृत्यु रिफर गर्दागर्दै हुने गरेको छ ।” डा.शर्माले सर्पले टोकेको भागमा कपडा बाँध्ने चलन गलत रहेको बताउँदै उनले सर्पले टोक्नासाथ टोकेको भागको वरपर कस्दा हातखुट्टा काट्नुपर्ने अवस्था आउने जानकारी दिए । उनले सर्पले डसेको ठाउँमा चुस्ने, फुक्ने , झार हाल्ने, कसिने गरी कपडा वा डोरी बाँध्न नहुने स्पष्ट पारे । सर्पले डसेको थाहा पाउनासाथ उपचार केन्द्रमा जाने, टोकेको ठाउँलाई चल्न नदिएर, टोकेको ठाउँमा सफा पानीले सफा गर्नुपर्नेमा उनको जोड थियो । उनले ९० प्रतिशत सर्प विषालु नहुने भन्दै चिकित्सककहाँ गएपछि विषालु वा विषरहित सर्पले टोकेको पत्ता लगाउन सकिने बताए । कार्यक्रममा सञ्चारकर्मी, नागरिक समाजका अगुवा, स्वास्थ्यकर्मी र सरोकारवाला निकायको सहभागिता रहेको थियो ।