देशभर रेबिज खोपको अभाव, अस्पतालमा बढे बिरामी

हेल्थ टुडे,
काठमाडौं, ४ असार : नेपालभरका विभिन्न स्वास्थ्य संस्थामा रेबिज खोपको अभाव हुँदा टेकुस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालमा रेबिज विरुद्धको खोप लगाउन आउनेको संख्या बढ्दो छ । खोप अभाव भएपछि सिन्धुपाल्चोक, धादिङ, काभ्रेपलाञ्चोक, नुवाकोट, रसुवालगायत जिल्लाबाट रेबिज खोप लगाउनका लागि अस्पताल आउनेहरुको संख्या बढेको शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका निर्देशक डा अनुप बास्तोला बताउँछन् ।

‘इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले देशभरका स्वास्थ्य संस्थामा रेबिज खोप आपूर्ति गर्दै आएको छ,’ निर्देशक डा बास्तोलाले भने – ‘यो आर्थिक वर्षमा महाशाखाले खोप खरिद गर्न नसकेका कारण देशभरबाट टेकु अस्पताल आउनेको भिड बढेको हो।’

अस्पताल रेकर्ड शाखामा कार्यरत समीर कुमार अधिकारीका अनुसार जेठ महिनामा ६ हजार ९ सय ४७ बिरामीहरु रेबिजको खोप लगाउन अस्पताल आएका थिए । त्यस्तै असारको १,२,३ गते क्रमश १७५,१७३ र १८६ बिरामी रेबिजको खोप लगाउन आएका थिए ।

स्वास्थ्य सेवा विभागका निमित्त महानिर्देशक डा अनुज भट्टचन यो खरिदसँग जोडिएको विषय भएको बताउँछन्। खोप अभावको समस्यालाई समाधान गर्नका लागि विभागले व्यवस्थापन महाशाखामार्फत प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेको उनले जानकारी दिए। यसअघि गरिएको आयातको प्रयास असफल भएपछि भ्याक्सिन अभावको समस्या मुलुकका विभिन्न भागमा देखा परेको उनको स्वीकारोक्ति छ।

समाधानका लागि मन्त्रालयमा मन्त्री, सचिव लगायतको बैठक समेत बसी खरिदका लागि चाँडै टेन्डर आह्वान हुने उनले जानकारी दिए । खरिद प्रक्रियालाई छिटो गराउने, विश्व स्वास्थ्य संगठनसँगको समन्वय तथा अन्य सहयोगी संस्थाहरूसँग सहयोग मागेर भए पनि तत्कालै समस्या समाधान गरिने उनको दाबी छ । रेबिज भ्याक्सिन अभावले निम्न वर्गका मानिसहरू मारमा पर्ने सरुवा रोग विशेषज्ञ डा। शेरबहादुर पुन बताउँछन्। पैसा हुनेले निजी तथा अन्यत्र गएर पनि लगाउन सक्ने भएकोले यसको प्रत्यक्ष असर निम्न वर्गमा पर्ने डा। पुनको तर्क छ। जसले गरिबहरूमा रेबिजको जोखिम बढाएको उनको दाबी छ।

रेबिजका बिरामी काठमाडौंमा भन्दा पनि दुर्गममा बढी हुने भएकोले तत्कालै आपूर्ति सहज बनाउन उनको सुझाव पनि छ। रेबिजका कारण कोही पनि मर्न नपरोस् भन्नका लागि यसबारेमा आफूले कार्यक्रम नै चलाएको उनी बताउँछन्। भ्याक्सिन अभावको समस्यालाई सरकारले गम्भीर रूपमा लिएर तत्कालै समाधान गर्नुपर्ने उनको धारणा छ विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार रेबिजका कारण विश्वभर हरेक वर्ष करिब ५९ हजार जनाको मृत्यु हुन्छ अर्थात् प्रत्येक ९ मिनेटमा एक जनाको ज्यान जाने गरेको छ । जसमा अधिकांश बालबालिका र गरिब समुदायका मानिस पर्छन् ।

नेपालमा हरेक वर्ष सरकारी स्वास्थ्य संस्थाबाट ६० हजारभन्दा बढी व्यक्तिले रेबिजविरुद्धको खोप लगाउने गरेका छन् । निजी स्वास्थ्य संस्थाबाट खोप लिनेहरू पनि हुन्छन् । प्रत्येक वर्ष सयभन्दा बढी व्यक्तिको रेबिजका कारण मृत्यु हुने गरेको छ ।