स्तन क्यान्सरको खतरा कसलाई बढी

डा. वीरेन्द्रराज जोशी

शरीरको कुनै पनि अंग खास कार्य गर्नलाई विभिन्न कोषहरूले बनेको हुन्छ । कुनै पनि किसिमको कोषहरू अनावश्यक रूपमा बढ्दै गयो भने यी नयाँ कोषहरूको समूहलाई गाँठो वा ट्युमर भनिन्छ । स्तन क्यान्सर स्वास्नी महिलाहरूमा हुने क्यान्सरमध्येको दोस्रो सबैभन्दा बढी हुने क्यान्सर हो । यो रोग पुरुषलाई पनि हुने सम्भावना छ । स्तन क्यान्सरलाई सुरुको अवस्थामा फेला पार्न सक्यो र उपचार ग¥यो भने निको हुन सक्छ । स्तनमा भएको गिर्खा सुरुमै थाहा पाउन जरुरी छ । गिर्खा जति सानो भयो उपचार हुने सम्भावना पनि बढ्छ । लगभग १० प्रतिशत गाँठाहरू क्यान्सर हुन्छ ।  कसलाई बढी हुने सम्भावना हुन्छ ?

१.चाँडै महिनावारी सुरु हुने तथा ढिलो गरी महिनावारी सुक्ने ।

२. विवाह नगरेका महिला ।

३.बच्चा नपाएका महिला ।

४.पहिलो बच्चा ढिलो जन्माएका महिला ।

५. बच्चालाई स्तनपान नगराउने महिला ।

६. धेरै वर्षसम्म परिवार नियोजनको चक्की तथा विभिन्न हर्माेनको उपयोग गर्ने महिला ।

७. पारिवारिक स्तन क्यान्सर – दिदी, बहिनी, आमा, सानीआमा, आमापट्टीको हजुरआमालाई  भएमा ।

८.अत्याधिक बोसो भएको खाना, रक्सी, चुरोटको सेवन ।

९. सानो उमेरमा धेरै अनावश्यक बिकिरण प्रयोग गरेमा ।

लक्षणहरू 

१. स्तनको कुनै पनि भागमा गिर्खा देखा पर्नु । काखीमा गिर्खा आउनु ।

२. स्तन समान नभई आकार र बनोटमा फरक देखा पर्नु ।

३. स्तन सुनिएर कडा भई दुख्न थाल्नु । स्तनको छालाको रङ अथवा नरमपनामा केही  परिवर्तन देखा पर्नु ।

४. स्तनको मुुन्टा दाँया, बाँया वा फुकेर भित्र पट्टी फर्कनु ।

५. स्तनमा सानातिना दानाहरू तथा घाउ देखा पर्नु ।

६. हाड कलेजो र फोक्सोमा सरिसके पछिका लक्षणहरू देखा पर्न सक्छ ।

स्तन जाँच्ने तरिका

स्तनलाई छामेर जाँच्न चिकित्सकले अथवा आफैंले गर्न सकिन्छ । २० वर्षभन्दा माथिका महिलाले यो जाँच गर्नुपर्दछ । नछुने रोकिएको पाँच दिन पछि यो जाँच गर्नुपर्छ ।

महिनावारी भएको बेला स्तन सुनिएर दुख्ने भएकोले अनियमित महिनावारी वा महिनावारी बन्द अथवा छुट्ने भएका महिलाले प्रत्येक महिनाको (जस्तै ५ गते) एकै दिन जाँच गर्नु पर्दछ ।

यो जाँच कपडा फेर्ने बेलामा, नुहाउँदा, ऐना अगाडि उभिएर वा ओछ्यानमा पल्टेर गर्न सकिन्छ । तीनतीनवटा औंलाको माथिल्लो एक तिहाइ भागको प्रयोग गर्नुपर्दछ । दाहिने हातले देब्रे स्तन तथा देब्रे हातले दाहिने स्तनको जाँच घडी घुम्ने तरिकाको सुल्टो दिशामा क्रमबद्ध रूपमा जाँच गर्नु पर्दछ । अन्त्यमा मुन्टोलाई बूढीऔंला र चोरऔंलाको बीचमा राखेर निचोरेर केही रगत वा फोहोर पदार्थ आउँछ कि आउँदैन भनेर हेर्नु पर्दछ ।  दुवै स्तनको समानता, आकार, बनोट, मुन्टोको अवस्था, छालाको रङ र नरमपनाको फरकपन तथा स्तनको कुनै पनि भागमा रहेको गिर्खालाई ध्यान संग हेर्नु पर्दछ । सम्भाव्य लक्षणहरू देखा पर्नेबित्तिकै अस्पतालमा सम्पर्क गर्नु पर्दछ । डा. जोशी नेपाल स्तन तथा थाइरोइड समाजका अध्यक्ष हुन । )